Başlık Ne Demek Edebiyatta?
Bir kitabın, bir şiirin, hatta bir yazının başlığı… Bazen bir kelime, bazen birkaç sözcük, ama her zaman bir anlamı ve derinliği var. Ama tam olarak ne demek, başlık? Kimse bana bu soruyu sormadı, ama geçen gün Kayseri’nin dar sokaklarında yürürken bu soru kafama takıldı. Bir kitap alıp okumaya başlamıştım. Tam sayfa 50’yi geçtiğimde, bir anda anlamıştım: Başlık, her şeyin özüdür. Gerçekten, başlık ne kadar önemli bir şeydi! O an, bir şekilde bununla bağlantılı bir olay anımsadım, hayatımda yaşadığım bir durumla… Hadi sana da anlatayım.
O Anı Hatırladım
Lise yıllarına dair hatırladığım o sahneye geri dönmek hiç kolay olmadı. Ama bir kitap okurken veya bir yazı yazarken, bu tür anlar ansızın gelir ya, işte o anı yakaladım. Kayseri’deki o eski, taş duvarlarla çevrili okulun önünden geçerken, bir zamanlar en yakın arkadaşım olan Seda ile yaptığım o konuşmayı hatırladım. Seda o gün bana şöyle demişti: “Bir kitabın başlığı gibi, insanın da bir başlığı vardır. Senin başlığın ne olacak, düşün.” O an, Seda’nın ne demek istediğini tam anlayamamıştım. O kadar basit bir soru gibi gelmişti: “Başlık ne demek, edebiyatla?” Ama zamanla anladım.
Seda’nın bu sözleriyle o kadar çelişkili bir duygu yaşamıştım ki. Gerçekten ne demekti başlık? O zamanlar hayatımda sürekli bir şeyler eksikti. Kendimi tanımıyor gibiydim, belki de eksik bir başlığım vardı. Okulda, arkadaşlar arasında, belki de her şeyde bir eksiklik vardı ve ben o boşluğu doldurmak için uğraşıyordum. Ama başlık nedir ki? Birkaç kelime mi? Yoksa o başlıkta gizli bir anlam mı vardı?
Başlık ve Hayat
Birkaç yıl sonra, bir gün Kayseri’nin soğuk bir kış sabahında, düşündüğümde, başlıkların ne kadar önemli olduğunu fark ettim. Bir insanın yaşadığı anlar, hissettikleri, belki de başlıkları gibiydi. Her an bir başlık arıyordu. Yaşadığın anları birleştirip bir anlam çıkarmaya çalışıyorduk. Gerçekten insan bir başlık gibi mi oluyor, diye düşündüm.
Bir gün, eski bir arkadaşım, başlıklarla ilgili bir yazı yazarken, “Bir kitap nasıl başlıyorsa, hayat da öyle başlar,” demişti. O an fark ettim, o kadar doğru söylüyordu ki. Her başlık, aslında senin hayatına bir ilk adım gibidir. O ilk adım, bir karar, bir başlangıçtır. Başlık belki de yazının en önemli kısmıdır, çünkü başlık, ne olursa olsun, sizi alır ve o yazıya başlarsınız. O anı başlatan şey nedir ki? Aslında tam olarak başlık.
Bir gün, o ilk başlığını yazmaya karar verdiğin zaman, her şey seni farklı bir yere taşır. “Başlık ne demek?” diye sorarken, hayatını şekillendiren bir yolda olduğunu fark ediyorsun. O anda, bana da Seda’nın sözleri hatırlanmıştı: “İnsan başlığı gibi, kitabın başlığı gibi… Kendi başlığını bulmalısın.” Gerçekten de öyleydi. Kendi başlığımı bulduğumda, hayatımın geri kalanının ne olacağını daha iyi görebilecektim.
Başlıkların Gerçek Gücü
Bazen bir başlık, duygusal bir yük taşır. Şu anda Kayseri’deki odamda oturup, eski defterlerime bakarken, başlıkların bu kadar önemli olabileceğini düşündüm. Kitapların başlıkları, birer sembol gibidir. Şairlerin yazdığı başlıklar da bir o kadar anlamlıdır. Ama başlık, sadece bir yazının ya da kitabın başı değildir. İnsan, bir başlık gibidir. Başlık, seni tanımlar. O başlık sana ait olmalıdır.
Bir başlıkla yaşadığım bir başka örnek ise, üniversiteye ilk başladığım zamandı. O zamanlar kendimi bir türlü bulamıyordum. Nerede oluyordum, ne yapıyordum, bu hayat beni nereye sürüklüyordu? O sırada yazmaya başladım, günlük tutmaya. Her akşam bir satır yazmak, bana o kadar rahatlatıcı geliyordu ki. O gün yazdığım başlık şuydu: “Kaybolmuş Bir Yıldız.” O an bir başlıkla ne kadar derin bir anlam taşıdığımı fark ettim. O zaman, başlıkların aslında hayatın yansıması olduğunu düşündüm. Kendi başlığımı bulmam gerekiyordu.
O zamanlar, “Kaybolmuş Bir Yıldız” başlığını yazarken, aradığım şeyi bulamamıştım, ama yazdıkça o başlık bana kendimi bulmamı sağladı. O başlık, bir çıkış noktasına dönüştü. Ve işte o başlıkla, bir kaybolmuş yıldızın yerine, tekrar parlayan bir ben buldum. Bazen başlıklar, bizi tanımlayan tek şey olabilir.
Sonuçta
Şimdi düşünüyorum da, başlıkların ne kadar önemli olduğunu bir kez daha anlıyorum. Başlık, bir yazının ilk adımıdır, ama belki de başlık, bir insanın hayatının başıdır. Her gün yazmak, her gün başlıklar koymak; bir insanın kendi yolunu bulması için çok değerli. Çünkü hayat, aslında kendine yazdığın başlıktır. O başlık, seni yönlendiren, seni sen yapan bir yol haritasıdır.